تبلیغات
کمیسیون ارزشیابی و پیشرفت تحصیلی - روش تدریس مکاشفه ای

روش تدریس مکاشفه ای

تاریخ:یکشنبه 6 آذر 1390-05:52 ب.ظ


روش مکاشفه ای به شیوه ای از تدریس و یادگیری گفته می شود که دانش آموز بر اساس راهنمایی خاص معلم مفهوم یا مسئله را به طور انفرادی مطالعه و بررسی می کند و مورد آزمایش قرار می دهد. سپس از اطلاعات به دست آمده نتیجه گیری می کند و می کوشد به یک استنباط کلی برسد.
در این روش شرایط آموزش طوری فراهم می شود که دانش آموز می تواند از طریق فعالیتهای فکری خود و رهبری به کشف برخی مفاهیم و اصول علمی برسد.

روش مکاشفه ای

روش مکاشفه ای به شیوه ای از تدریس و یادگیری گفته می شود که دانش آموز بر اساس راهنمایی خاص معلم مفهوم یا مسئله را به طور انفرادی مطالعه و بررسی می کند و مورد آزمایش قرار می دهد. سپس از اطلاعات به دست آمده نتیجه گیری می کند و می کوشد به یک استنباط کلی برسد.
در این روش شرایط آموزش طوری فراهم می شود که دانش آموز می تواند از طریق فعالیتهای فکری خود و رهبری به کشف برخی مفاهیم و اصول علمی برسد.
به منظور آشنایی بیشتر با این روش ویژگیهای تدریس با روش مکاشفه ای را به شرح زیر بیان می کنیم:
1-فرایند تدریس و یادگیری از طریق بحث و پرسش و پاسخ است.
2-معلم درس خود را با ارائه یک پرسش ، طرح یک معما و یا بیان یک مشکل شروع می کند و از دانش آموزان می خواهد جواب یا راه حل مشکل را پیدا کنند.
3-بر خلاف روشهای معمول در این روش معلم نقش راهنما را دارد. یعنی هرگز جواب سوال را مستقیما در اختیار دانش آموزان قرار نمی دهد.
4-معلم به طور کلی جوابهای مختصر مانند : بله ، نه و شاید را کافی نمی داند و از دانش آموز توضیح بیشتری می خواهد.
5-در طول تدریس و یادگیری سعی معلم در این است که دانش آموزان را به اظهار نظر، تفکر، کنجکاوی و آزمایش نظریات خود تشویق کند.ولی هرگز درباره صحت یا سقم نظریات آنان دخالت یا قضاوت نمی کند.
6-معلم همواره سعی می کند از طریق راهنمایی و پرسشهای مناسب ، دانش آموز را در مسیر جمع آوری اطلاعات و کشف جواب قرار دهد.





رهنمودها و مهارتهای عملی

برای کاستن از محدودیتهای این روش و بالا بردن کارآیی آن توجه به نکات زیر مفید و ضروری است:
1-مفاهیم و مسائلی را انتخاب کنید که با واقعیت تطبیق کند و قابل بررسی و کاوش باشد.
2-آزمایش و وسایل کمک آموزشی را طوری فراهم سازید که هر چه بیشتر سبب ایجاد انگیزه و کنجکاوی دانش آموز شود.
3-روش مشاهده بررسی و کاوش را به دانش آموزان بیاموزید تا ترتیب و مراحل کاوش را به طور عملی فرا گیرند و به نظم فکری عادت کنند.
4-مقدمات و شرایط فعالیت آموزشی را طوری فراهم کنید که شکل یا سوال مورد مطالعه کاملا روشن باشد و دانش آموزان بتوانند با اطمینان خاطر اطلاعات لازم را جمع آوری و طبقه بندی کنند و نتیجه لازم را به دست آورند.
5-وسایل ، ابزار و مواد مورد نیاز را قبلا تهیه و از درستی کار آنها اطمینان حاصل کنید.
6-وظیفه دانش آموزان را دقیقا معلوم کنید تا بدانند در پی یافتن جواب چه سوالی هستید.
7-به دانش آموزان فرصت کافی دهید تا به راحتی اظهار نظر کنند و توصیه کنید هنگام آزمایش و بررسی از مشاهدات خود یادداشت بردارند.
8-به دانش آموزان فرصت دهید تا متناسب با تواناییهای خود پیشرفت کنند. برای مثال :
امکانات آموزشی را طوری فراهم آورید که دانش آموزان ضعیف بتوانند بیش از دیگران به بررسی و آزمایش بپردازند.
9-اظهارات دانش آموزان را به دقت گوش دهید و فرایند آموزش را بر پایه کیفیت پرسش و پاسخ و سطح سوالات آنان پیش ببرید. سعی کنید توزیع سوال بین دانش آموزان عادلانه انجام گیرد. برای مثال:
می توانید جواب سوال دانش آموزان را به هم کلاسیهای آنان واگذار کنید.
10-اگر لازم بود از طریق سوالات پیگیر و مناسب ، دانش آموزان را در جهت کشف مفاهیم و جواب مسئله قرار دهید.
11-بحثهای میان دانش آموزان را با راهنماییهای مناسب مانند ] بهتر است درستی نظر خود را ثابت کنید [ ] شاید چیزی را فراموش کرده ای [ و ... هدایت کنید.



12-در صورت لزوم نظرات دانش آموزان را روشنتر و کاملتر برای دانش آموزان دیگر شرح دهید مانند ] آیا منظورتان این است که ... [
13-دانش آموزان را عادت دهید که بین گروه به شکلی عمل کنند تا از نظریات یکدیگر به درستی آگاه شوند. حتی اگر لازم باشد دست به آزمایش بزنند تا درستی نظریات آنان عملا ثابت شود.
14-در طول فعالیت تدریس همچنان که از سوالات ساده یادگیری استفاده می کنیم سعی کنید از سطوح بالای یادگیری نیز سوالاتی مطرح سازید. مانند ] چگونه این دو نظریه را با هم یکی می دانید ؟ [ ] چگونه می توانیم این آزمایش را ساده تر انجام دهیم [
15-از جوابها ، اظهار نظرها و قضاوتهای دانش آموزان حمایت کنیم ولی در نحوه نتیجه گیری و کشف مفاهیم مستقیما دخالتی نداشته باشیم. برای مثال:
حمایت شما ممکن است به صورت خلاصه کردن نظریات دانش آموز در آن مورد خاص باشد.
16-دانش آموزان را عادت دهید نظرات خود را با دلیل و برهان ثابت کنند. همچنین کسانی را که در مورد عقاید سایر همکلاسان خود به اظهار نظر می پردازند را مورد تشویق قرار دهید.
17-دانش آموزان را عادت دهید تا آنچه را که از طریق کاوش به دست آورده اند در موقعیتهای مشابه به کا رگیرند تا درستی نظریات خود را عملا مشاهده کنند به عبارت دیگر وقتی دانش آموز مشاهده کرد که نتیجه گیری و جواب به دست آمده در بسیاری از موارد مشابه جوابگوست مفهوم تعمیم را دقیقا درک خواهد کرد.
18-چنانچه عده دانش آموزان کلاس بیشتر از میزان مورد نظر شماست بهتر است شرایط فعالیت گروهی را فراهم سازید و خود ناظر و راهنمای فعالیت گروههای کاوش باشید.
19-در مورد برخی محدودیتها ، از بصیرت ، تجربه و مهارت معلمی خود استفاده کنید و با توجه به وقت کلاس ، اطلاعات قبلی دانش آموزان و همچنین ساده و مشکل بودن سوال مورد بحث ، میزان راهنمایی خود را تنظیم کنید.




امتیازات روش :

1-این روش تواناییهای فکری دانش آموزان را پرورش می دهد و سبب افزایش مهارتهای ذهنی آنان می شود.
2-دانش آموزان در جریان کاوش و جمع آوری اطلاعات راههای مختلف یادگیری را تجربه می کنند و می آموزند.
3-تجارب و یافته هایی که از این راه بدست می آید محصول کشف خود دانش آموزان است به همین سبب میزان پایداری مطالب در حافظه آنان بیشتر می شود.
4-از آنجا که خود دانش آموزان مطالب را کشف می کنند ذوق و علاقه به یادگیری و فعالیت بیشتر در آنان تقویت می شود.
5-در این روش دانش آموزان متناسب با قدرت و توانایی خود یاد می گیرند و پیشرفت می کنند.
6-در این روش دانش آموزان ناچار می شوند معلومات پراکنده خود را نظم بدهند و از ترکیب و نظام آنها مجهولاتی کشف کنند از این رو می توانند به تدریج متکی به خود باشند و به نظم فکری و دقت کردن عادت کنند.
7-قبول نظریات و تائید فعالیتهای دانش آموز به وسیله گروه سبب نشاط و اعتماد به نفس او می شود.
8-در این روش معلم به عنوان یکی از اعضای گروه کاوش به شمار می آید و امتیاز خاصی نسبت به سایر اعضا ندارد در این حالت دانش آموزان احساس آزادی می کنند و نظریات خود را به راحتی می گویند.
9-در این روش دانش آموزان با احتیاط ، به واقعیتها و نظریات علمی می نگرند و هر مطلبی را به اعتبار اینکه مبنای علمی دارد ، به سادگی قبول نمی کنند.
10-با اینکه دانش آموزان در این روش به تنهایی فکر می کنند ، کار ، گروهی است به این سبب تعلیم و تعلم بهتر انجام می گیرد و حس همکاری تقویت می شود.
11-پرسش و پاسخ دانش آموزان و واکنشهایی که از خود نشان می دهند ، سبب گسترش فرآیند تدریس می شود و تصمیمات قبلی معلم ، نقش چندانی در فعالیتهای آموزشی ندارد.
12-معلم موفقیت خود را در این روش ، بر اساس کیفیت پرسش و پاسخ ، نتیجه گیری و سایر واکنشهای دانش آموزان ارزشیابی می کند.

محدودیتهای این روش :

1-در این روش ، اصل بر این است که همه دانش آموزان ، آمادگی ذهنی لازم برای این نوع یادگیری را دارند ولی امکان دارد دانش آموزان کند ذهن ، در مواجه با با مفاهیم مجرد و پرسشهای تحلیلی و درک روابط بین مفاهیم ، دچار اشکال و سردگمی شوند و یا برای ترکیب و تعمیم نتایج به دست آمده توانایی لازم را نداشته باشند. همچنین ممکن است چند دانش آموز تیز هوش ، فعالیتهای آموزشی کلاس را در اختیار خود بگیرند و سبب دلسردی بقیه دانش آموزان بشوند.
2-این روش ، برای کلاسهایی که عده زیادی دانش آموز دارد ، مناسب نیست. زیرا بررسی و کاوش ، به دقت زیادی نیاز دارد به خصوص اگر یکی از دانش آموزان مشکلی داشته باشد و پرسشهای زیادی بکند ، بقیه دانش آموزان باید منتظر بمانند.
3-در این روش ، چون میزان راهنمایی دانش آموزان دقیقا معلوم نیست ، امکان دارد معلم بیش از لزوم ، دانش آموزان را راهنمایی کند بنابر این عده ای معتقدند که این روش در خلاقیت فکری گروه دانش آموزان چندان موثر نیست.
4-درستی نظریات و یافته های دانش آموزان در زمینه علوم تجربی ، گاه باید مورد آزمایش قرار گیرد از این رو ، اجرای این روش با وقت کلاس سازگاری ندارد. 















نمونه ای از فرایند تدریس و فعالیتهای دانش آموزان را در این روش

معلم: امروز می خواهیم یک آزمایش علمی را به شما نشان دهم. پس از مشاهده آزمایش سوالی در مورد آن مطرح خواهم کرد. پیدا کردن جواب به عهده شماست. در ضمن می توانید چنانچه سوالی دارید و یا می خواهید مطلبی را توضیح دهید دست خود را بلند کنید و نظرتان را بگویید.
همانطور که مشاهده می کنید ، به دو سر این لوله آزمایش که به شکل ( U ) است ، حبابهای کوچک شیشه ای وصل شده است . داخل یکی از این حبابها مقداری مایع قرمز وجود دارد ولی حباب دیگر خالی است. من حبابی را که درون آن مایع قرمز است در دست می گیرم. می بینید که مایع قرمز به طرف حباب خالی حرکت می کند. اکنون آزمایش را تکرار می کنم. یعنی باز هم حبابی را که مایع قرمز به داخل آن رفته در دست می گیرم. دوباره مایع قرمز به طرف حباب خالی بر می گردد. حال سوال این است:
چرا مایع قرمز به طرف حباب خالی حرکت می کند ؟
دانش آموز: آیا این لوله دماسنج است ؟
معلم: نه.
دانش آموز: آیا طرز کار این لوله مانند طرز کار دماسنج است ؟
معلم : امکان دارد.
دانش آموز: آیا شما با دست خود حباب شیشه ای را فشار می دهید ؟
معلم: منظورتان این است که آیا من شیشه را محکم نگه می دارم؟
دانش آموز: منظورم این است که وقتی مایع حرکت می کند ، شما حباب را در کف دست خود محکم نگه می دارید؟
معلم: من حباب را به طور معمول در دستم نگه می دارم و خیلی به آن فشار نمی آورم.
دانش آموز: خوب ، در این صورت چه چیزی سبب حرکت مایع می شود ؟
معلم : در واقع سوال همین است. چه چیز سبب حرکت مایع می شود ؟ البته پیدا کردن جواب بر عهده شماست.
دانش آموز: فکر می کنم حرارت دست شما سبب حرکت مایع می شود.
معلم : یک لحظه تامل کنید. می خواهم از مطلبی که گفتید مطمئن شوم. آیا برای توضیح بیشتر ، مطلب دیگری هم دارید؟
دانش آموز: نه.
معلم: خوب شما : ( خطاب به دانش آموزی که دست خود را بلند کرده است )
دانش آموز: آیا همینطور است ؟
معلم : چه چیز همینطور است ؟
دانش آموز: آیا واقعا گرمای دست شما باعث حرکت مایع می شود؟
معلم: می خواهید گرمای دست مرا امتحان کنید ؟
دانش آموز: البته ( دست معلم را امتحان می کند ) بله ، دست شما گرمتر است. آیا با دست سرد هم مایع حرکت می کند ؟
معلم : آیا مایل هستید تجربه کنید تا خود شما دلیل آن را پیدا کنید ؟
دانش آموز لوله را به دست می گیرد ، نخست ، مایع حرکت نمی کند، سپس به آرامی حرکت می کند. او خطاب به همکلاسیهای خود می گوید:
نگاه کنید ، این لوله با حرارت دست من خوب کار نمی کند.
بعد از معلم می پرسد :
آیا شما قبلا دست خود را گرم کرده بودید ؟
معلم : نه، من این کار را نکرده بودم.
دانش آموز دیگر : من هم می توانم تجربه کنم؟
معلم : البته، لطفا اگر کارتان تمام شده است لوله را به او بدهید.
دانش آموزی که لوله را در دست دارد می گوید :
(( ببخشید ، کمی صبر کنید ، هنوز کارم تمام نشده است )) او لوله را با دست دیگر امتحان می کند.سپس آن را وارونه می گیرد.آزمایش باز هم جواب می دهد. دانش آموز خطاب به همکلاسیهای خود می گوید :
نگاه کنید ! من چیزی کشف کردم. مایع به طرف بالا هم حرکت می کند.
یکی از دانش آموزان لوله را می گیرد . او هر دو حباب را با هم در یک دست می گیرد و منتظر می ماند. اما مایع حرکت نمی کند. سپس دست خود را روی حبابی که مایع قرمز در آن قرار دارد می گذارد . مایع به طرف حباب خالی حرکت می کند. او از معلم می پرسد :
آیا در این حباب جیوه ریخته اند ؟
معلم : نه.
دانش آموز: پس این مایع چیست ؟
معلم : الکل متیلیک.
دانش آموز: الکل مت ... چه فرمودید ؟
معلم : الکل متیلیک.
دانش آموز : آیا می توانیم مایع دیگری در این حباب بریزیم که همان کار را انجام دهد ؟
معلم : مثلا چه مایعی ؟
دانش آموز : آب .
معلم : نه. اگر آب بریزیم این آزمایش انجام نمی شود.
دانش آموز : آیا این همان مایعی است که در دماسنج هم به کار می رود ؟
معلم : نه همان مایع نیست.
دانش آموز : آیا کاری که مایع درون این لوله انجام می دهد ، با کار مایع دماسنج یکی است ؟ منظورم این است که آیا مایع درون لوله در اثر حرارت منبسط می شود ؟
معلم : اجازه بدهید ببینم مقصود شما را درست فهمیده ام ؟ شما می گویید که مایع درون لوله منبسط می شود و فضای بیشتری می گیرد. آیا منظورتان این است ؟
دانش آموز : بله ، وقتی دست خود را روی آن قرار می دهید ، منبسط می شود و جای بیشتری می گیرد ، در نتیجه به طرف دیگر لوله که خالی است حرکت می کند.
معلم : به نظر می رسد که شما درباره تئوری انبساط نظر می دهید. خوب این کاری است که خود شما باید انجام دهید.
دانش آموز: اگر این لوله را در جای سردی قرار دهیم ، آیا باز هم مایع جابجا می شود ؟
معلم : منظورتان از جای سرد کجاست ؟

دانش آموز: آیا این وسیله در یخچال هم کار می کند ؟
معلم : بله ، باز هم به همین نتیجه می رسیم. اما اجازه بدهید پیش از آنکه زنگ بخورد ، بحث خود را در اینجا تمام کنیم و ببینیم شما چه گفته ایدو چه نظراتی بیان کرده اید.
دانش آموز: آیا جواب را به ما خواهید گفت ؟
معلم : نه ، اصل در روش مکاشفه ای این است که شما خود جواب مناسب را کشف و ثابت کنید. من فقط شرایط و امکان ادامه کار را فراهم می کنم. حالا کسی در میان شما نیست که نظر بهتری داشته باشد ؟
دانش آموز : من فکر می کنم مایع به سبب حرارت حرکت می کند .
معلم : چگونه می دانید که نظر شما درست است ؟
دانش آموز: برای اینکه وقتی شما مایع را گرم می کنید ، حرکت می کند و وقتی آن را با وسیله ای مثل یخ سرد می کنید ، به طرف دیگر بر می گردد.
در اینجا صدای زنگ به گوش می رسد و کلاس به کار خود خاتمه می دهد و نتیجه گیری نهایی ، به جلسه بعد موکول می شود. در ضمن معلم از دانش آموزان می خواهد که مطالعه بیشتری در این مورد انجام دهند.




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
Сialis
پنجشنبه 17 آبان 1397 06:53 ب.ظ
If some one wishes expert view on the topic of running a blog afterward
i suggest him/her to pay a visit this web site, Keep
up the nice work.
pet alliance hack
جمعه 4 اسفند 1396 08:57 ب.ظ
سلام، فقط از وبلاگ شما از طریق Google مطلع شد
و متوجه شدم که این واقعا آموزنده است. من قصد دارم برزیل مراقب باشم.
اگر این را در آینده ادامه دهید، سپاسگذارم. بسیاری از مردم خواهند شد
از نوشتن خود بهره مند شوید. به سلامتی!
What is a heel lift?
دوشنبه 27 شهریور 1396 06:48 ق.ظ
When I originally commented I clicked the "Notify me when new comments are added" checkbox and now each
time a comment is added I get several e-mails with the same comment.
Is there any way you can remove people from that service?
Thank you!
americahartly.soup.io
چهارشنبه 18 مرداد 1396 12:27 ب.ظ
Hello, I think your web site could possibly be having internet browser compatibility issues.
Whenever I look at your site in Safari, it looks fine however, if opening in I.E., it has
some overlapping issues. I simply wanted to provide you with a quick heads up!
Apart from that, excellent website!
http://xiaorecupero.hatenablog.com/archive/2015/09/22
شنبه 14 مرداد 1396 04:46 ب.ظ
I get pleasure from, result in I found just what I was taking a look
for. You have ended my four day long hunt! God Bless you man.
Have a nice day. Bye
std testing at home
جمعه 2 تیر 1396 06:55 ب.ظ
بسیار core از خود نوشتن در حالی که صدایی
دلنشین اصل آیا واقعا کار کاملا با من پس از برخی از زمان.
جایی درون جملات شما موفق به من مؤمن
متاسفانه تنها برای while. من هنوز مشکل خود را با جهش در مفروضات و یک خواهد را سادگی
به کمک پر همه کسانی معافیت. در صورتی که شما که می توانید انجام من خواهد
قطعا تا پایان تحت تاثیر قرار داد.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر